Anal Fistül Ameliyatı

Anal fistül ameliyatı, fistül kanalını ortadan kaldırmak ya da kapatmak için yapılan cerrahi işlemlerin genel adıdır. Tek tip bir ameliyat yoktur; teknik fistülün türüne göre seçilir ve çoğu işlem günübirlik ya da kısa bir yatışla tamamlanır.

Bu sayfada ameliyata hazırlık, anestezi seçenekleri, sık kullanılan cerrahi teknikler, ameliyat günü yaşananlar ve gerçekçi riskler ele alınıyor. Yöntemlerin genel karşılaştırması için Anal Fistül Tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyata hazırlık

Hazırlık, fistülün haritasının netleştirilmesiyle başlar. Basit fistüllerde muayene yeterli olabilirken, kompleks ya da tekrarlayan fistüllerde ameliyat öncesi pelvik MR istenir; ayrıntılar Anal Fistül Tanısı sayfasında yer alıyor.

• Ön değerlendirme: Kan tahlilleri ve yaşa ya da eşlik eden hastalıklara göre EKG gibi tetkiklerle anesteziye uygunluk değerlendirilir.
• İlaçlar: Kan sulandırıcılar, şeker ilaçları ve bazı bitkisel ürünlerin kullanımı hekimle konuşulur. Bu ilaçları kendi kararınızla bırakmayın; ne zaman ve nasıl ara verileceğini hekiminiz belirler.
• Açlık: Ameliyattan önce yeme ve içmeye ne zaman ara verileceği anestezi ekibi tarafından bildirilir.
• Bağırsak hazırlığı: Bazı hastalarda ameliyat sabahı rektumu boşaltmak için küçük bir lavman uygulanır.
• Ev düzeni: İlk günler için lifli gıdalar, oturma banyosuna uygun bir leğen ve pamuklu, rahat iç çamaşırı hazırlamak iyileşme dönemini kolaylaştırır.

Anestezi türleri

Fistül ameliyatları genellikle üç anestezi türünden biriyle yapılır. Seçim; işlemin süresine, hastanın genel sağlık durumuna ve tercihine göre anestezi uzmanıyla birlikte yapılır.

• Spinal (bölgesel) anestezi: Belden yapılan bir iğneyle vücudun alt kısmı uyuşturulur. Hasta uyanıktır ya da hafif sedasyonla (yatıştırıcı ilaçla) uyuklar; işlem bölgesinde acı hissetmez.
• Genel anestezi: Hasta tamamen uyutulur. Daha uzun süren veya kompleks işlemlerde tercih edilebilir.
• Lokal anestezi ve sedasyon: İşlem bölgesi uyuşturulur, damardan verilen ilaçlarla hasta rahatlatılır. Kısa ve yüzeyel işlemlerde kullanılabilir.

Spinal anestezi sonrasında geçici idrar yapma güçlüğü görülebilir. Bu genellikle kısa sürede düzelir; uzarsa hekime bildirilmelidir.

Sık kullanılan cerrahi teknikler

Fistülotomi ve fistülektomi

Fistülotomide kanal boydan boya açılarak düz bir oluk haline getirilir, içi temizlenir ve yara alttan yukarı doğru iyileşmeye bırakılır. Kanalın üzerinde kalan az miktarda sfinkter kası da kesildiği için yalnızca basit ve alçak yerleşimli fistüllerde uygulanır; bu grupta başarı oranı yüksek yöntemlerden biridir.

Fistülektomide ise kanal, çevresindeki dokuyla birlikte bir bütün halinde çıkarılır ve gerekirse patolojik incelemeye gönderilir. Yara fistülotomiye göre daha geniş olabilir. Sfinkterin önemli kısmını geçen fistüllerde bu iki yöntem tek başına uygun değildir; bu durumda önce seton yerleştirilerek aşamalı bir plan yapılabilir.

LIFT yöntemi

LIFT (intersfinkterik fistül kanalının bağlanması), sfinkter kaslarını kesmeden uygulanan bir tekniktir. Anüs kenarından yapılan küçük bir kesiyle iç ve dış sfinkter arasındaki aralığa girilir. Kanal bu aralıkta bulunur, iki ucundan bağlanıp kesilir ve dışarıda kalan bölümü temizlenir.

Seçilmiş transsfinkterik fistüllerde kullanılır. Belirgin, iyi oluşmuş bir kanal işlemi kolaylaştırdığı için bazı hastalarda öncesinde bir süre seton uygulanabilir.

Endorektal ilerletme flebi

Bu yöntemde kanalın içi temizlenir ve iç ağız, rektum duvarından hazırlanan sağlıklı bir doku katmanıyla (flep) örtülerek kapatılır. Böylece kanalın bağırsakla bağlantısı kesilirken sfinkter büyük ölçüde korunur.

Yüksek ve kompleks transsfinkterik fistüllerde tercih edilen seçeneklerdendir. Teknik deneyim gerektirir; flebin iyi kanlanması başarı için önemlidir. Sfinkter koruyucu bir başka seçenek için Lazer ile Anal Fistül Tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat günü ne olur?

1. Kabul Belirtilen saatte hastaneye gelinir, kayıt ve onam işlemleri tamamlanır. Ameliyatın planı ve olası değişiklikler son kez konuşulur.
2. Hazırlık Önlük giyilir ve damar yolu açılır. Gerekiyorsa lavman uygulanır; anestezi uzmanı son değerlendirmeyi yapar.
3. Anestezi ve pozisyon Seçilen anestezi uygulanır. Hasta, cerrahın bölgeyi rahatça görebileceği şekilde, sırtüstü bacaklar desteklenmiş ya da yüzüstü pozisyonda yatırılır.
4. İşlem Kanal ince bir sondayla izlenir, iç ağız belirlenir ve planlanan teknik uygulanır. Süre fistülün yapısına göre değişir.
5. Uyanma ve gözlem Hasta derlenme odasında bir süre izlenir. Ağrı kontrolü sağlanır; idrar yapabildiği ve genel durumunun iyi olduğu görülür.
6. Taburculuk bilgisi Yara bakımı, oturma banyosu, ilaçlar ve kontrol tarihi anlatılır. Günübirlik işlemlerde hasta bir refakatçiyle eve gönderilir.

Hastanede kalış ve ilk günler

Basit fistül ameliyatlarının çoğu günübirliktir ya da bir gecelik yatışla tamamlanır. Kompleks işlemlerde, eşlik eden hastalığı olanlarda veya ağrı kontrolünün yakından izlenmesi gereken durumlarda yatış birkaç güne uzayabilir.

İlk günlerde hafif ya da orta düzeyde ağrı, yaradan akıntı ve pansumanda az miktarda kan beklenen bulgulardır. Ağrı kesiciler, ılık oturma banyoları, lifli beslenme ve bol su ile dışkının yumuşak tutulması bu dönemi kolaylaştırır. Bakımın ayrıntıları ve uyarı belirtileri Anal Fistül Ameliyatı Sonrası sayfasında anlatılıyor.

Riskler ve gerçekçi beklentiler

Her cerrahi işlem gibi fistül ameliyatının da riskleri vardır. Bu riskleri bilmek, yöntem seçiminde hekimle birlikte bilinçli bir karar vermeyi kolaylaştırır.

• Nüks (tekrarlama): Tedavi edilen fistül zamanla yeniden ortaya çıkabilir. Olasılık yönteme ve fistülün yapısına bağlıdır; genel olarak fistülotomide daha düşük, sfinkter koruyucu yöntemlerde daha yüksek nüks oranları bildirilmektedir. Nüks durumunda yeniden değerlendirme yapılır ve başka bir yöntem uygulanabilir.
• Kontinans (dışkı kontrolü) sorunları: Sfinkter kasının kesildiği işlemlerde gaz tutmada zorlanma, hafif sızıntı ya da daha seyrek olarak belirgin dışkı kaçırma görülebilir. Risk, kesilen kas miktarı, önceki ameliyatlar, doğumlar ve yaşla birlikte artar. Sfinkter koruyucu yöntemlerde bu risk daha düşüktür.
• Yara iyileşmesi: Açık bırakılan yaraların kapanması, yaranın büyüklüğüne göre birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir; bu sürede akıntı ve pansuman ihtiyacı devam eder. Gecikmiş iyileşme, enfeksiyon ya da yara kenarlarının erken kapanması kontrol muayenelerinde izlenir.
• Diğer: Kanama, idrar yapma güçlüğü ve enfeksiyon görece seyrek görülen, çoğunlukla kısa sürede yönetilebilen sorunlardır.