Seton, fistül kanalının içinden geçirilip iki ucu dışarıda birbirine bağlanan ince bir ip ya da silikon şerittir. Çoğu zaman tek başına bir son tedavi değil; iltihabı kontrol altına alıp asıl tedaviye zemin hazırlayan bir ara adımdır. Bu sayfa setonun türlerini, ne kadar süre kaldığını ve setonla günlük hayatın nasıl sürdüğünü anlatır.
Kısaca: Gevşek seton kası kesmez, kanalın açık kalıp akmasını sağlayarak apse gelişimini önler. Ne kadar kalacağı kişiye göre değişir; seton çıkarıldıktan sonra genellikle ikinci bir işlem planlanır.
Seton nedir, neden takılır?
Anal fistül, çoğunlukla bir anal bezin iltihaplanması ve ardından gelişen perianal apsenin (makat çevresinde iltihap birikimi) sonucunda oluşur. Fistülün türleri ve nedenleri için Anal Fistül Nedenleri ve Türleri sayfasına bakabilirsiniz.
Kanal kapanıp iltihap içeride sıkıştığında yeniden apse gelişir. Seton, kanalı açık tutarak iltihabın sürekli dışarı akmasını sağlar. Böylece apse döngüsü kırılır ve çevredeki iltihaplı doku zamanla sakinleşir.
Seton özellikle şu durumlarda tercih edilir:
- Fistül sfinkter kasının (makatı kapalı tutan kas) önemli bir bölümünü geçiyorsa ve hemen açılması dışkı kontrolünü riske atacaksa
- Bölgede aktif iltihap ya da yeni boşaltılmış bir apse varsa
- Kanalın tam haritası henüz netleşmediyse ve MR ile değerlendirme planlanıyorsa
- Crohn hastalığına bağlı fistüllerde, ilaç tedavisiyle birlikte iltihabı kontrol etmek için
Seton genellikle anestezi altında, kısa süren bir işlemle yerleştirilir ve hasta çoğu zaman aynı gün evine döner. Hangi tetkiklerin işlemden önce gerekebileceği Anal Fistül Tanısı sayfasında anlatılır.
Gevşek (drenaj) seton ve kesici seton farkı
Setonlar amaçlarına göre iki ana gruba ayrılır. Günümüzde en sık kullanılan, kası kesmeyen gevşek setondur.
| Özellik | Gevşek (drenaj) seton | Kesici seton |
|---|---|---|
| Amaç | İltihabın akmasını sağlamak, kanalı olgunlaştırmak | Sfinkteri yavaş yavaş keserek kanalı açmak |
| Bağlanma şekli | Gevşek bırakılır, dokuyu sıkıştırmaz | Belirli aralıklarla sıkılaştırılır |
| Kasa etkisi | Kası kesmez | Kası zamanla keser; dışkı kontrolüne etkisi olabilir |
| Kullanım | Sık; ikinci aşamaya hazırlık, Crohn fistülleri | Seçilmiş olgularda, dikkatle |
| Rahatsızlık | Genellikle hafif | Sıkılaştırma sonrası ağrı olabilir |
Kesici seton, kasın aynı anda değil zamana yayılarak kesilmesi fikrine dayanır. Ancak kontinans (dışkı kontrolü) üzerindeki olası etkisi nedeniyle, sfinkter koruyucu yöntemlerin geliştiği bugün daha sınırlı ve seçilmiş durumlarda kullanılır.
Seton ne kadar süre kalır?
Setonun kalma süresi için herkese uyan sabit bir süre yoktur. Bu süre haftalar ile aylar arasında değişebilir ve şu etkenlere göre belirlenir:
- İltihabın ne kadar hızlı gerilediği
- Kanalın olgunlaşıp olgunlaşmadığı, yani çevresindeki şişliğin azalıp kanal duvarının belirginleşmesi
- Sonrasında hangi yöntemin planlandığı
- Crohn hastalığı gibi eşlik eden bir durumun olup olmadığı
Crohn hastalığı olan kişilerde seton, ilaç tedavisinin etkisi görülene kadar daha uzun süre, bazen uzun yıllar boyunca yerinde bırakılabilir. Kontrol muayenelerinde hekim kanalın durumunu değerlendirir ve bir sonraki adımın zamanına karar verir.
Setonu evde kesmek, sıkılaştırmak veya çıkarmak doğru değildir. Seton kendiliğinden düşerse ya da koparsa hekime haber vermek yeterlidir.
Setonla günlük yaşam
Gevşek setonla çoğu kişi işine, sosyal hayatına ve hafif egzersizlerine devam edebilir. İlk günlerdeki yabancı cisim hissi genellikle zamanla azalır.
Banyo ve hijyen
Günlük duş ve ılık oturma banyosu bölgenin temiz kalmasına yardımcı olur. Dışkılamadan sonra bölgeyi ılık suyla yıkamak, kuru kâğıtla sert silmekten daha uygundur. Kurularken yumuşak bir havluyla tampon yapılır, setonun ucu çekiştirilmez.
Oturma
Uzun süre sert zeminde oturmak rahatsızlık verebilir. Yumuşak bir minder kullanmak ve uzun oturmalarda ara vermek işe yarar. Setonun düğümlü kısmının cilde sürtünmemesi için iç çamaşırının pamuklu ve rahat olması tercih edilir.
Akıntı
Setonun görevi kanalın akmasını sağlamak olduğundan, bir miktar sarımsı ya da hafif kanlı akıntı beklenen bir durumdur. Gün içinde değiştirilen ince bir ped veya gazlı bez, çamaşırın kirlenmesini önler.
Ağrı
Gevşek seton çoğunlukla belirgin ağrı yapmaz. Ara ara olan hassasiyette hekimin önerdiği basit ağrı kesiciler ve oturma banyosu genellikle yeterlidir. Ağrının giderek artması ise kanalın tıkandığına veya yeni bir apseye işaret edebilir.
Cinsel yaşam ve spor konusunda belirgin bir kısıtlama genellikle yoktur; bölgeye doğrudan baskı yapan aktiviteler, rahatsızlık yaratıyorsa bir süre ertelenebilir.
İkinci aşamada hangi tedaviler uygulanır?
İltihap kontrol altına alınıp kanal olgunlaştıktan sonra, fistülü kalıcı olarak ortadan kaldırmaya yönelik ikinci işlem planlanır. Seçim, fistülün sfinkterle ilişkisine ve kişinin dışkı kontrolüne göre yapılır:
- Fistülotomi: Seton süresince kanal daha alçak ve basit bir hale geldiyse, kanalın açılması uygun olabilir.
- LIFT: Kanal, sfinkter kesilmeden iki kas tabakası arasındaki aralıkta bağlanıp kesilir.
- Endorektal ilerletme flebi: İç ağız, rektumdan kaydırılan sağlıklı doku flebiyle kapatılır.
- Lazer (FiLaC): Kanal içeriden lazerle büzüştürülerek kapatılır. Ayrıntılar Lazer ile Anal Fistül Tedavisi sayfasında.
- VAAFT ve diğerleri: Video yardımlı yöntem, fibrin yapıştırıcı veya fistül tıkacı seçilmiş durumlarda değerlendirilebilir.
Crohn hastalığına bağlı fistüllerde ise seton çoğu zaman ilaç tedavisiyle birlikte sürdürülür ve karar gastroenteroloji ile birlikte verilir. Tüm seçeneklerin karşılaştırması için Anal Fistül Tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurulmalı?
Seton yerindeyken bazı belirtiler, kanalın tıkandığını veya yeni bir iltihap birikimi geliştiğini gösterebilir.
Beklemeden başvurun: Ateş ve titreme, makat çevresinde hızla büyüyen ağrılı şişlik, akıntının birden kesilmesiyle birlikte artan ağrı, durmayan kanama veya idrar yapmakta güçlük olursa kontrol tarihini beklemeden hekime başvurun.
Setonla ilgili günlük bakım önerilerinin önemli bir kısmı ameliyat sonrası bakımla ortaktır; bunlar Anal Fistül Ameliyatı Sonrası İyileşme sayfasında ayrıntılı anlatılır.
